قمار نتانیاهو بر سر ایران، اسرائیل و آمریکا را هم‌زمان به بن‌بست کشاند
اسرائیل هیوم در گزارشی تحلیلی با بررسی پیامدهای جنگ با ایران، شکست راهبرد سیاسی بنیامین نتانیاهو در آمریکا و اختلافات داخلی پس از انتخابات، هشدار می‌دهد که سیاست نخست‌وزیر اسرائیل در تکیه یک‌جانبه بر حزب جمهوری‌خواه و همراهی با دونالد ترامپ، جایگاه تل‌آویو را در آمریکا به‌شدت تضعیف کرده است.
تل‌آویو : به گزارش راز نیوز | یک مقام ارشد اسرائیلی در پاسخ به پرسشی درباره نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، این هفته ارزیابی قابل‌تأملی ارائه کرد. او گفت جنگ علیه ایران قرار بود به سرنگونی نظام حاکم در تهران منجر شود، اما در نهایت این دولت آمریکا در واشنگتن بود که سقوط کرد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دست‌کم تاکنون از قدرت کنار نرفته است، اما دو سال پایانی حضور او در کاخ سفید تفاوت چشمگیری با دو سال نخست ریاست‌جمهوری‌اش خواهد داشت. اصطلاح شناخته‌شده آمریکایی برای توصیف چنین وضعیتی «رئیس‌جمهور اردک لنگ» است؛ هرچند شرایط سیاسی ترامپ احتمالاً بسیار پیچیده‌تر از این توصیف خواهد بود. او با تحقیقات بی‌پایان، محدودیت در تصمیم‌گیری و حملات مستمر مخالفان و حتی حامیان خود روبه‌رو خواهد شد.
آن‌ها ترامپ را مسئول وضعیت دشوار آمریکا خواهند دانست. از سوی دیگر، با توجه به ناتوانی او در پذیرفتن مسئولیت هر اتفاق نامطلوب، ترامپ برای یافتن فرد یا طرف دیگری جهت سرزنش کردن به تکاپو خواهد افتاد. آن طرف، اسرائیل خواهد بود.
پیامی که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد، نشانه‌ای از آن چیزی بود که در آینده رخ خواهد داد. ونس چهار دلیل شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان را که به گفته او از زبان یک نظرسنجی‌سنج شنیده بود، برشمرد: «پایان دادن به جنگ، تمرکز بر هزینه‌های زندگی و تورم، در اولویت قرار دادن آمریکا و تغییر روابط ما با اسرائیل.»
به عبارت دیگر، سه مورد از چهار عامل یادشده، یعنی جنگ، پیامدهای اقتصادی آن و روابط ویژه میان دو کشور، مسئولیت نتایج انتخابات را مستقیماً متوجه اسرائیل می‌کند.
باید به خاطر داشت چه کسی این سخنان را بیان می‌کند. ونس صرفاً معاون رئیس‌جمهور آمریکا و یکی از چهره‌های بانفوذ دولت نیست؛ او همچنین از اعضای برجسته حزب جمهوری‌خواه است؛ حزبی که ظاهراً سرسخت‌ترین متحد سیاسی اسرائیل محسوب می‌شود. افزون بر این، ونس شخصیتی است که در پی کسب نامزدی حزب جمهوری‌خواه برای انتخابات ریاست‌جمهوری آینده است.
برای اسرائیل، این یک شکست فاجعه‌بار است. تل‌آویو پیش‌تر حزب دموکرات را از دست داده بود؛ حزبی که نامزدهای آن در رقابتی آشکار تلاش می‌کردند شدیدترین مواضع انتقادی را علیه اسرائیل اتخاذ کنند. اکنون اسرائیل با حزبی جمهوری‌خواه نیز مواجه است که در حال رویگردانی از این رژیم است.
در آینده کتاب‌های متعددی درباره این شکست شرم‌آور نوشته خواهد شد؛ به‌ویژه درباره اینکه این ناکامی تا چه اندازه خطرناک و نگران‌کننده است. در این کتاب‌ها، تصمیم اسرائیل برای کنار گذاشتن سیاست دیرینه خود مبنی بر حفظ حمایت دوحزبی در آمریکا و ترجیح آشکار حزب جمهوری‌خواه بررسی خواهد شد؛ راهبردی که اکنون به شکلی معکوس علیه خود اسرائیل عمل کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که این سیاست را به همراه محرم اسرار و نزدیک‌ترین مشاور خود، ران درمر، دنبال می‌کرد، همواره به‌عنوان «آقای آمریکا» شناخته می‌شد؛ مردی که گفته می‌شد این کشور و سیاست‌های آن را بهتر از هر فرد دیگری می‌شناسد. قمار او به نمایندگی از دولت اسرائیل و یهودیان آمریکا، جایگاه اسرائیل را در این کشور از بین برده است.
ترامپ در تلاشی ناامیدانه برای نجات نتایج انتخابات اعلام کرد کمک‌های نظامی آمریکا به اسرائیل از سال آینده لغو خواهد شد؛ اقدامی که به گفته او، شخص نتانیاهو آغازگر آن بوده است. این اظهارات در محافل امنیتی اسرائیل و فراتر از آن، موجب حیرت و شگفتی گسترده شد.
بیشتر بخوانید: نتانیاهو توقف کمک‌های نظامی آمریکا به اسرائیل را گذار از مرحله کمک به مرحله مشارکت دوجانبه توصیف کرد
اکنون مشخص شده است که نتانیاهو تصمیم گرفته روی قمار خود بیش از پیش پافشاری کند. او به‌جای تحکیم پیوندهای میان دو کشور، تصمیم گرفت این روابط را بیش از گذشته تضعیف کند. نتانیاهو مانند همیشه، این اقدام را بدون هیچ‌گونه زمینه‌سازی مناسب، مشورت با دیگران یا اطلاع‌رسانی به افراد مربوطه انجام داد. از آنجا که این تصمیم از مجاری غیرمتعارف اتخاذ و به شیوه‌ای به همان اندازه غیرمتعارف اعلام شد، ارزیابی میزان خساراتی که به دنبال داشته، همچنان دشوار است.
سال‌ها این گزاره رایج بود که امنیت اسرائیل بر دو ستون اصلی استوار است. ستون نخست، توانمندی‌هایی بود که به‌طور گسترده به اسرائیل در تأسیسات دیمونا نسبت داده می‌شود؛ اشاره‌ای به زرادخانه هسته‌ای این رژیم. ستون دوم نیز حمایت بی‌قیدوشرط آمریکا بود؛ حمایتی که نه‌تنها در کمک‌های مالی و عرضه ظاهراً بی‌پایان تسلیحات و تجهیزات نظامی، بلکه در پشتیبانی دیپلماتیک از اسرائیل در نهادهای بین‌المللی و حمایت گسترده افکار عمومی آمریکا نیز نمود پیدا می‌کرد.
کمیته روابط عمومی آمریکا و اسرائیل، موسوم به «آیپک»، برای مدت‌های طولانی یکی از قدرتمندترین سازمان‌های لابی‌گری در واشنگتن به شمار می‌رفت؛ سازمانی که توانایی تأثیرگذاری بر تصمیم‌های رؤسای جمهور و کنگره آمریکا را داشت.
در گذشته، نامزدهای انتخابات در سطوح ملی و محلی برای جلب حمایت آیپک با یکدیگر رقابت می‌کردند و دعوت‌نامه سفر به اسرائیل را فرصتی ارزشمند می‌دانستند. اما در آخرین انتخابات، نامزدها برای اعلام این موضوع با یکدیگر رقابت کردند که با آیپک همکاری نخواهند کرد و از اسرائیل حمایت نمی‌کنند.
از دست دادن آمریکا یک شکست معمولی نیست. فراتر از پیامدهای اقتصادی پایان کمک‌های نظامی، در صورت تحقق این تصمیم، و تبعات امنیتی قطع روابط ویژه با صنایع دفاعی آمریکا، این تحول پیامدهای گسترده‌ای برای جایگاه اسرائیل در جهان و منطقه خواهد داشت.
بدون حمایت آمریکا، اعمال تحریم علیه اسرائیل بسیار آسان‌تر خواهد شد؛ حتی در داخل خود آمریکا که هم‌اکنون نیز صداهای متعددی آشکارا خواستار اعمال چنین تحریم‌هایی هستند. حمله به اسرائیل وسوسه‌انگیزتر خواهد شد، در حالی که همکاری با این رژیم جذابیت بسیار کمتری پیدا خواهد کرد.
اسرائیل به یک دولت مطرود و منزوی تبدیل خواهد شد؛ تحولی که می‌تواند به‌سرعت زمینه تلاش‌ها برای تضعیف توانمندی‌های این رژیم را فراهم کند.
این هفته شنیدن اظهارات سخنگویان و حامیان نتانیاهو که خواستار قطع رابطه با آمریکا بودند، بسیار تأسف‌بار بود؛ گویی اسرائیل می‌تواند به‌تنهایی به حیات خود ادامه دهد؛ گویی هیچ جایگزینی برای حمایت آمریکا وجود ندارد؛ گویی اسرائیل راه‌حلی برای برطرف کردن نگرانی و مشکلات فزاینده میلیون‌ها یهودی آمریکایی در اختیار دارد.
گویی شعار «ملتی که تنها زندگی می‌کند» می‌تواند یک راهبرد سیاسی باشد. گویی زندگی در قالب یک «اسپارتای فوق‌العاده»، جنگیدن با چوب و سنگ و ترویج یک اقتصاد مبتنی بر رمزارزها، واقع‌بینانه است.
این‌ها آخرین لحظات کشتی تایتانیک است. هر کسی که دوربین دوچشمی در اختیار داشته باشد، هم‌اکنون کوه یخی را می‌بیند که کشتی به سمت آن در حرکت است؛ در حالی که مسافران همچنان روی عرشه مشغول جشن و پایکوبی هستند و تصور می‌کنند این مهمانی هرگز به پایان نخواهد رسید.
اما این جشن در حال پایان یافتن است. دقیقاً همان چیزی که هیلاری کلینتون، از دوستان بزرگ اسرائیل، سال گذشته در نشست «اسرائیل هیوم» در نیویورک درباره آن هشدار داد. او از اسرائیل خواست پیش از آنکه خیلی دیر شود، مسیر خود را تغییر دهد.
اسرائیل حاضر به شنیدن این هشدار نشد. اکنون زمستان در راه است؛ همان‌طور که در مجموعه تلویزیونی «بازی تاج‌وتخت» می‌گفتند.
ایران
یک واقعیت آشکار وجود دارد: نتانیاهو برای آغاز دور دیگری از جنگ با ایران فشار وارد می‌کند و به‌طور فعال در پی تحقق آن است. او از زمان توقف درگیری‌ها در اواسط آوریل خواهان آغاز مجدد جنگ بوده و با نزدیک شدن به انتخابات کنست، این تمایل در او شدت بیشتری پیدا کرده است.
اینکه اکنون خواسته او محقق خواهد شد یا خیر، مشخص نیست. اظهارات ونس که بازتاب‌دهنده فضای غالب در آمریکا است، به‌هیچ‌وجه مشوق آغاز جنگی دیگر نیست.
در نهایت، تصمیم‌گیری به روحیه و اراده ترامپ و این موضوع بستگی خواهد داشت که آیا او تصمیم می‌گیرد بیش از گذشته بر قمار خود پافشاری کند یا زیان‌هایش را بپذیرد و از ادامه آن عقب‌نشینی کند.
صرف‌نظر از تصمیم ترامپ، یک پرسش بدیهی باید مطرح شود: هدف از آغاز جنگی دیگر چه خواهد بود؟
بار دیگر افکار عمومی اسرائیل به سمت یک عملیات نظامی هدایت می‌شود که اهداف و چشم‌انداز موفقیت آن مشخص نیست؛ آن هم بدون اینکه بحث و بررسی جدی درباره این اهداف و پیامدهای احتمالی آن، چه در پشت درهای بسته و چه به‌ویژه در عرصه عمومی، صورت گرفته باشد.
از میان چهار هدفی که برای عملیات نظامی قبلی تعیین شده بود، تنها یکی محقق شد. این چهار هدف عبارت بودند از: سرنگونی نظام ایران، از بین بردن برنامه هسته‌ای ایران از طریق انصراف داوطلبانه تهران یا استفاده از نیروی نظامی، متوقف کردن تولید موشک‌ها و پهپادها و پایان دادن به حمایت ایران از نیروهای نیابتی در منطقه.
تنها هدفی که محقق شد، مختل کردن روند تولید موشک‌ها و پهپادها بود. حتی این موفقیت نیز نسبی بود، زیرا ایران از آن زمان تاکنون توانسته است ظرفیت‌های تولیدی خود را بازسازی کند.
ترامپ مدعی است دور جدید درگیری‌ها، در صورت وقوع، کوتاه و مرگبار خواهد بود. اما این ادعا نیازمند یک ملاحظه جدی است: او در ماه مارس نیز دقیقاً همین سخنان را مطرح کرده بود، اما چنین اتفاقی رخ نداد.
نتانیاهو نیز معتقد است دور جدید جنگ، در صورت آغاز، به سرنگونی نظام ایران منجر خواهد شد. این پیش‌بینی نیز باید با یک ملاحظه مهم همراه باشد: او در ماه مارس هم اعتقاد داشت که چنین اتفاقی رخ خواهد داد، اما این‌گونه نشد.
در موضوع هسته‌ای نیز ایران از دو دور قبلی درگیری‌ها دقیقاً نتیجه‌ای معکوس گرفته است. از نگاه تهران، این کشور نباید از جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود دست بکشد؛ بلکه باید آن‌ها را پیش ببرد و به توانمندی هسته‌ای دست پیدا کند تا از آن به‌عنوان تضمینی برای بقای نظام در برابر جنگ‌های احتمالی آینده استفاده کند.
اسرائیل اکنون بر اساس نظریه سقوط دومینوها برنامه‌ریزی می‌کند. این نظریه بر این فرض استوار است که حمله‌ای شدید و مؤثر به زیرساخت‌های ملی ایران، تأثیر خود را در زندگی تک‌تک خانوارها نشان خواهد داد و توده‌های مردم را به خیابان‌ها خواهد کشاند تا علیه نظام حاکم قیام کنند؛ با این امید که در نهایت نظام فروبپاشد.
پس از ناکامی در پیش‌بینی تحولات داخلی ایران طی دور قبلی درگیری‌ها در ماه‌های مارس و آوریل، به نظر می‌رسد اتخاذ رویکردی محتاطانه‌تر و فروتنانه‌تر، هم در تعیین اهداف و هم در پیش‌بینی تحولات آینده، ضروری باشد.
مهم‌تر از همه، اسرائیل باید احتمال وقوع تحولات منفی را نیز در نظر بگیرد. برای مثال، ایران ممکن است در واکنش به حمله، زیرساخت‌های حیاتی ملی کشورهای همسایه حاشیه خلیج فارس را نابود کند. چنین اقدامی می‌تواند به بروز یک بحران جهانی انرژی، افزایش چشمگیر قیمت نفت، موج جدیدی از افزایش هزینه‌های زندگی، از جمله در آمریکا، و تشدید انتقادها از اسرائیل به دلیل کشاندن آمریکایی‌ها به جنگی دیگر منجر شود.
این پیامدها جدا از خساراتی است که ممکن است به اقتصاد اسرائیل وارد شود یا تلفات جانی و خسارات مادی احتمالی در داخل این رژیم را به دنبال داشته باشد.
در شرایطی که باید میان پذیرش موجودیت یک نظام افراطی که در پی کشتار و انتقام‌جویی است و ممکن است ــ خدای ناکرده ــ به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، از یک سو، و اقدام نظامی علیه آن با وجود هزینه‌های سنگین انسانی، اقتصادی و بین‌المللی از سوی دیگر، یکی را انتخاب کرد، گزینه دوم ترجیح دارد.
اما در اینجا نیز یک ملاحظه مهم وجود دارد. چنین عملیاتی باید بسیار بهتر از عملیات آغازشده در ماه مارس یا حتی مقدماتی که هم‌اکنون برای آن در حال انجام است، برنامه‌ریزی شود تا بیشترین شانس ممکن برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده فراهم شود.
بیشتر بخوانید: احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران با هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی
پیش از عملیات نظامی قبلی، مقاماتی در اداره اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل، حتی در مکاتبات مکتوب، هشدار داده بودند که خطرات این عملیات از چشم‌انداز موفقیت آن بیشتر است.
آن‌ها هشدار داده بودند که نظام ایران سقوط نخواهد کرد، هدف هسته‌ای محقق نخواهد شد، تنگه هرمز ممکن است مسدود شود و کشورهای حاشیه خلیج فارس بهای سنگینی خواهند پرداخت.
اما نتانیاهو حاضر به شنیدن این هشدارها نشد. او ترامپ را متقاعد کرد که با وجود مخالفت مقام‌های ارشد دولت آمریکا، با او همراه شود؛ مقاماتی که معتقد بودند اسرائیل بیش از اندازه به توانایی‌ها و موفقیت خود اطمینان دارد.
بار دیگر، قمار نتانیاهو با شکست مواجه شده است. ترامپ این هفته بهای آن را پرداخت کرد و اکنون اسرائیل باید این هزینه را با بهره‌ای مرکب بپردازد.
تنها طرفی که از این وضعیت جشن می‌گیرد، نظام حاکم بر ایران است. اسرائیل به‌جای سرنگونی این نظام، موجب تقویت آن شده است.
وحدت
از زمان مشخص شدن نتایج انتخابات، درخواست‌ها برای ایجاد وحدت ملی در اسرائیل افزایش یافته است. استدلال مطرح‌شده این است که با توجه به چالش‌هایی که اسرائیل با آن‌ها مواجه است، هیچ راهی جز گرد هم آوردن نیروهای سیاسی نماینده اکثریت جامعه وجود ندارد.
نتانیاهو نیز همین هفته خواستار وحدت شد، اما وحدتی بر اساس شروط خودش: او متحدان سیاسی‌اش را حفظ کند و همچنان نخست‌وزیر باقی بماند.
این وحدت نیست؛ بلکه وحدت بر اساس شرایط و خواسته‌های شخص نتانیاهو است.
حتی اگر بی‌اعتباری نتانیاهو و سابقه او در پایبند نبودن به توافق‌ها را کنار بگذاریم، هر کسی که بخواهد می‌تواند در این زمینه از بنی گانتس سؤال کند.
حزب لیکود ممکن است بیش از هر حزب دیگری کرسی به دست آورده باشد، اما ۶۷ کرسی کنست به احزابی اختصاص یافته است که با نتانیاهو مخالف هستند.
مهم‌تر از آن، هیچ امکانی برای ایجاد وحدت با بن‌گویر وجود ندارد؛ فردی که مسئولیت قابل‌توجهی در خسارات واردشده به دولت اسرائیل بر عهده دارد.
اگر نتانیاهو واقعاً خواهان وحدت است، باید امتیازهایی بدهد؛ همان‌طور که مخالفان او نیز باید چنین کنند.
اگر او از این کار خودداری کند، بار دیگر نشان خواهد داد که منافع شخصی خود را بر منافع کشور مقدم می‌داند.
موضوع واقعاً به همین سادگی است؛ هرچند وضعیت دشواری که اسرائیل در آن قرار گرفته، بسیار پیچیده‌تر از این حرف‌هاست.
همه‌چیز سیاه یا سفید است؛ یا او یا ما.
اسرائیل هفته گذشته انتخاب خود را انجام داد. اکنون نوبت نتانیاهو است که انتخاب کند.